"شاهزاده" يوخسا "شازدا"

سيزه ده بلکه بو سورغو يارانيب: "نه­دن بس فارس ادبياتيندا «شازدا» سؤزو ايشلنه بيلير (ميثال: شازده احتجاب, شازده کوچولو. . .) آما توٍرک ديلينده توٍرکجه اولان بو سؤزجوک ايشلنه بيلمه­دن «شاهزاده» سؤزو گئدير."

بو سورغونون جاوابی ايکی حيصّه­يه بؤلونه بيلر:

 1. توٍرک ديلينده ديلين قاتلارينا دوٍزگون ياناشيلمير.

 2. جيدّی بير سهو کيمی "شازدا" سؤزونون منشأاينی بيلمه­دن اونو "شاهزاده"ـنين دَييشيلميش فورماسينی فرض ائتمک دير.

بيرينجی فرضين قاباغيندا دئييلمه­لی دير کی بو کيمی باشی سويوقلوق­لار "ادبی ديل" تئوريسی­نين آخساق­ليغينا قاييدير. نئجه کی فارس ديلينده "ادبی ديل" تئوريسی يوخ دير ائله­جه ده ديلين قات­لارينا دوٍزگون­راق ياناشيلير. بوردا "ادبی ديل" يئرينه "زبان نوشتاری" ايشله­نير. بو دوشونجه "ادبی ديل" دوشونجه­سيندن داها مودئرن اولدوغو اوٍچون ديلين موٍختليف قات­لارينا دوٍزگون ياناشير. آرتيرمالی دير "زبان نوشتاری"­نين اؤزو ده دوٍنيا ديل دوٍشونجه­سينده گئری قالميش دير. (هله قالسين!)

ايکينجی فرضين قاباغيندا دا دئييلمه­لی دير کی, آراشديرمالارين دايازليغيندان نئجه کی "آيـدا" سؤزونو آچيقلايانميرلار ائله­جه ده "شازدا" سؤزونو "شاهزاده"نين عوام تلفّوظو سانيرلار. حالبوکی, "شازدا" "شاهزاده" سؤزوندن تؤرنمه­ييب.

قاباقجا بحث اولونوب (خصوصی­له ديلماج 34-ده) آشاغيدا وئريلن ايلگی­لی, تمل و کومپلئکس سؤزجوک­لر اساس کيمی تانينمالی ديرلار:

آذ            شاذ              باذ

"ذ" سسی کومپلئس بير سس کيمی سونرالار /د/ سسينه, /ی/ سسينه, ائله­جه ده, /ز/ سسينه چئوريليبدير.

/ی/ سسينه چئوريلمه­يه ميثال چوخ چوخ دير (ديوان لغات الترک) دولو دير "قوذوق" سؤزو کيمی ايندی "قويو" سؤزونه, و يا "بذرم" سؤزو کيمی ايدی بَيرم (بايرام) سؤزونه چئوريليبدير. يوخاريداکی وئريلن تمل سؤزلردن ده بئله سؤزجوک­لر يارانيب:

آذ            شاذ              باذ

آی            شای              بای

"آذ" يعنی: "خوش طالئع", اونون اوچون ده "آذدا" يعنی "خوش طالئعده اولان". اينديسه بو سؤزجوک "آيدا" فورماسينا چئوريليبدير. آما "شاذدا" سؤزجويو "شازدا" فورماسيندا قاليبدير.

"شاه" سؤزو "شای"دان تؤره­نيب نئجه کی "آی" سؤزوندن "آيرم", "شای" سؤزوندن "شايرم" (شهرام) و "بای" سؤزوندن "بايرم" (بهرام). . . تؤره­نيبلر. "شای" آيين شافاغی اولدوغو اوچون "شاه" _ايراندا_ تانری­نين يئر اوٍزه­رينده تمثيلچيسی (نماينده­سی) سانيليرميش و. . .

(بوردا داها آرتيق آچيقلاماغا بير او قدر ماجال يوخدور.) سؤزوموزون سونو "شازدا" سؤزو اصلا "شاهزاده" سؤزوندن تؤرَنمه­ييب. تؤرک­لر اونو ايشلتمه­مکده بؤيوک سهو ائديرلر.